Kleinschalig tekst- en verhalencentrum in Poortugaal

Wie waren… de katharen?

20 juli 2019

Wie vanuit Nederland naar Zuid-Frankrijk rijdt, komt op een bepaald moment borden tegen, langs de kant van de weg. “U bevindt zich in Katharenland.” Veel mensen weten niet wie de Katharen waren. Hun verhaal is blijkbaar niet zo heel erg bekend, maar nog steeds belangrijk om te vertellen om de Rooms Katholieke kerk op juiste waarde te kunnen inschatten.

boek over katharen, Bram Moerland, overwinning van de vrijheid

Prima boek om alles te weten te komen over de Katharen.

Katharen waren christenen. Maar wel met een totaal andere overtuiging – en daardoor ook een totaal andere leefwijze – dan de Roomsen. Ze leefden in de late middelleeuwen, een tijd waarin de paus en de zijnen almachtig waren en het dagelijks leven volledig beheersten en controleerden. De grootste concentratie katharen leefde in Zuid-Frankrijk, in Occitanië, waar nu nog steeds veel van hen is terug te vinden.

Wat was hun overtuiging dan?
De essentie van hun overtuiging was dat de mens alleen zichzelf kan verlossen. Zij hadden daarvoor geen messias nodig. Gezag van de kerk erkenden zij niet. “Mensen”, zo geloofden zij, “zijn niet afhankelijk van een kerk om een band met God te onderhouden.” Katharen propageerden dat de mens zèlf kan weten wat goed of slecht is. Hij moet zijn eigen morele kompas volgen en niet dat van de kerk. Zij zagen het menselijk (ge)weten als de belangrijkste toetssteen. Katharen waren vrij van geest, wars van dogma’s, kenden geen geloofsbelijdenis en namen hun eigen beslissingen. 

Wat was Jezus voor hen?
Jezus zagen zij als een boodschapper van God. Jezus riep de mens op wakker te worden, te stoppen met het slaafs volgen van (religieuze) wetten en regels en in plaats daarvan op hun eigen innerlijk weten te vertrouwen.

Hoe zagen zij God?
God de vader, waar Jezus over sprak, kon onmogelijk dezelfde god zijn als Jaweh uit het Oude Testament. Jaweh was wreed en wraakzuchtig. Hij strafte mensen voor ongehoorzaamheid en riep hen zelfs op tot het nemen van wraak (oog om oog, tand om tand). De god van Jezus was een god van liefde en vergiffenis: “Heb je vijanden lief”. En: “Als je geslagen wordt, keer je vijand dan je andere wang toe”, was zijn boodschap. Jezus predikte naastenliefde, niet als opgelegd gebod, maar als handeling vanuit het hart. Katharen braken met het Oude Testament. Zij zagen Jezus als vernieuwer in plaats van als bevestiger van voorspellingen in dit boek.

Werd Jezus volgens hen wel echt gekruisigd?
Katharen erkenden de mogelijkheid dat de historische figuur Jezus daadwerkelijk werd gekruisigd. Kruisiging was een straf die Romeinen vaak oplegden aan verraders en criminelen. En omdat Jezus door zijn boodschap niet erg populair was bij de Joodse priesters, hadden die er alle belang bij om hem neer te zetten als een crimineel. Het bijbelse verhaal over kruisiging, dood en verrijzenis interpreteerden de katharen als een symbolisch verhaal over ontwaken na een diepe slaap in onwetendheid. Het idee dat hij moest sterven om de mensheid te verlossen van de erfzonde,  vonden zij maar onzin. “Die erfzonde bestaat helemaal niet”, was hun overtuiging.

Dualisme van lichaam en ziel.
Katharen hechtten slechts waarde aan het geestelijk aspect van de mens. Het lichaam was hieraan ondergeschikt en niet van wezenlijk belang. Man, vrouw, genderneutraal? Het maakte niet uit voor katharen. Ieder mens was volledig gelijkwaardig aan de ander, ongeacht zijn verschijningsvorm.

Dat moest wel fout gaan.
En dat gebeurde ook! De paus en andere hoogeplaatste Roomsen haatten en vreesden de Katharen. Niet alleen haatten zij hen omdat het ketters waren, maar vooral omdat zij hun macht ondermijnden. Stel je voor, dat niemand meer de kerk nodig had om tot verlossing te komen. Dan konden zij wel inpakken. 

Systemisch en methodisch zijn de katharen daarom uitgeroeid, op bijzonder wrede wijze. Berucht zijn het bloedbad van Beziers in 1209 en de brandstapels van Montségur in 1244. In Béziers werden niet alleen katharen uitgemoord, maar álle inwoners, ook Roomsen. “Dood allen, God zal de zijnen herkennen”, was het antwoord van kardinaal Arnaud-Amaury op de vraag van de belegeraars: “Hoe onderscheiden we de goeden van de kwaden?” Twintigduizend mensen werden in enkele dagen afgeslacht. En onderaan de berg Montségur werden – vijfendertig jaar later – meer dan tweehonderd katharen levend verbrand.

kasteel Villerouge - Termenès , Zuid-Frankrijk, katharen, laatste der katharen

De poort die voor Bélibaste naar de brandstapel leidde.

Guillaume Bélibaste zou de laatste der Katharen geweest zijn, in 1321 op de brandstapel gezet door katholieke kruisvaarders in het plaatsje Villerouge-Termenès. Het kasteel waar dit gebeurde, was in de loop der tijd vervallen, maar recentelijk gereconstrueerd en omgevormd tot museum. Met behulp van audio visuele middelen kun je hier kennis nemen van de bizarre geschiedenis van katharen, en in het bijzonder die van Bélibaste.

Bram Moerland schreef een heel toegankelijk boek over de katharen.
Maar ook op zijn website vind je uitgebreide documentatie.

kasteel Bélibaste, Villerouge - Termenès, laatste der katharen, katharen

Deze griezelige man kijkt op je neer als je het kasteel betreedt.

 

 

Recensies

Pamela Stark

Pamela Stark

Pin It on Pinterest