Kleinschalig tekst- en verhalencentrum in Poortugaal

Wat is…het nachtcafé van Arlès?

5 augustus 2019

Bij mij thuis hangt aan de muur een tegeltableau met de afbeelding van een schilderij van Vincent van Gogh: Caféterras bij nacht. Enkele jaren geleden gekocht in de museumwinkel van het Van Goghmuseum in Amsterdam. Vincent heeft een tijdje gewoond op de bovenste verdieping van dit café.

Het tafereeltje fascineerde mij. Het doet op het eerste gezicht zo triest en desolaat aan: lege tafeltjes en stoelen op onbelopen keitjes. De straat ernaast met slechts enkele verlichte huizen. De sterren aan de hemel, die alles zien. Een handjevol gasten; wat doen zij daar nog op dit middernachtelijk uur?

Camping
Onderweg naar onze favoriete camping in Zuid-Frankrijk maakten we een stop bij Arlès om te gaan kijken wat er van het café nog over is. Net als Jeroen Krabbé, op zoek naar Van Gogh. Het was even zoeken, maar toen we twee Chinese meisjes in gekunstelde poses zagen poseren, dachten we het gevonden te hebben.

“Van Gogh café?”, vroeg ik hen, wijzend op het gebouw dat de achtergrond voor hun foto’s vormde. De meisjes keken ons niet begrijpend aan.
“Ven Gog?”, vroegen zij. “What’s that?”

Verbaasd over hun onwetendheid (waarvoor ben je anders in Arlès) legde ik uit dat Van Gogh een nú wereldberoemde Nederlandse schilder was, die hier een eeuw geleden woonde. En dat wij op zoek waren naar de overblijfselen van een café dat hij toen geschilderd heeft.

Dat vonden de meisjes interessant! Gevieren zochten we dus verder tot we het café aan een pleintje vonden. Het zag er nog bijna hetzelfde uit als op het schilderij. “You make picture?”, bietsten de twee. Opgewonden lieten zij zich fotograferen, twee vingers in de lucht en een brede grijns om hun mond. Nu hadden zij voor thuis óók nog een verhaal bij hun plaatje.

Ik streek neer op één van de stoeltjes. Koffie óp het terras, in plaats van kijkend naar het terras.
Mijn tableau kwam tot leven.

‘s Avonds laat gingen we terug om het nachtcafé in het donker te zien, zoals het daadwerkelijk is afgebeeld. Maar het deed zijn naam geen eer aan: het was gesloten.  “Het seizoen is nog niet begonnen”, legde de uitbater van het naastgelegen café uit. Blijkbaar had die zijn exploitatie beter voor elkaar. Zijn terras zat vol.

 

Teruglopend door de straten van Arlès, schaars verlicht door lantaarns die nooit vervangen leken, dacht ik aan Vincent. Hier liep hij ooit, misschien zelfs over dezelfde hobbelige keien. Arm, ongelukkig en miskend. Slechts één schilderij verkocht hij tijdens zijn leven, terwijl voor zijn werken momenteel miljoenen worden betaald.

“Als ik láter iets waard zou zijn
Zou ik het nu ook waard zijn.
Want koren is koren
Ook al denkt de stedeling aanvankelijk dat het onkruid is.”

Een treffende uitspraak die Vincent gedaan zou hebben in de twijfel aan zichzelf die hij gevoeld moet hebben.

Terug in Nederland pak ik het tableau van de muur om het eens heel nauwkeurig te bekijken. Hoe laat zou het eigenlijk geweest zijn? Waar gaat die ruiter te paard naartoe, die aan het eind van de donkere straat uit het duister opdoemt? En die man en vrouw op de voorgrond, spoeden die zich wel naar huis, zoals ik altijd dacht, of staan ze juist op het punt om zich bij de anderen op het terras te voegen? De serveerster lijkt wel bestellingen op te nemen, want er staat nog niets op de tafeltjes. Bij niemand. Betekent dit dat ze ongeveer tegelijkertijd zijn aangekomen? Zelfs met elkaar hebben afgesproken misschien? Niks geen trieste eenzaamheid maar juist een toffe boel?

Het schilderij hangt in het Kröller Müller Museum in Otterlo. Een klik op de link caféterras bij nacht  leerde mij dat ik het met de laatste omschrijving meer bij het juiste eind had. Op deze site staan nog meer wetenswaardigheden over Vincent en dit schilderij, plus een leuke animatie van de voorstelling en een aanvullende bijzonderheid over de door hem afgebeelde sterrenhemel.

Zeker is dat Vincent het terras schilderde met veel plezier.
Hij schreef het zelf in een brief aan zijn zus Wilhelmine, in september 1888:
“Cela m’amuse énormément de peindre la nuit sur la place”.

 

 

Recensies

Pamela Stark

Pamela Stark

Pin It on Pinterest